VPRO, geschiedenisprogramma OVT
Boek van de week: Het land van de Ossies
Geschiedenis van de DDR in woord en beeld
Door Jos Palm
De DDR was in Nederland in de jaren zeventig niet alleen het voorbeeld van een verderfelijke staat, het was ook een vakantieland voor fellow-travellers en een handvol strandtoeristen. De geschiedenis van Oost Duitsland is nu door de directeur van het DDR Museum te Monnickendam beschreven in een twaalftal interviews.
Hij kwam als ambtenaar van Amsterdam in 1985 voor het eerst in de DDR. Op bezoek in Berlijn om ter plaatste de ‘Bezirke’(politiek zelfstandige stadsdelen) te bestuderen deed hij vanzelfsprekend ook de muur en de stad daarachter aan. Sindsdien is het leven van Friso de Zeeuw niet meer hetzelfde. Bij het eerste bezoek maakte de stad en de natie van de Trabant en de Plattenbau iets in hem los. Bij het tweede werd hij al een beetje verliefd, en bij het derde was hij smoor.
Eerste resultaat van die verliefdheid: het DDR Museum in Monnickendam, in de daartoe geheel gerenoveerde garage bij zijn woonhuis. Volgepakt met DDR-parafernalia als petten, medailles en vlaggen wordt het jaarlijks door voormalige Nederlanders DDR-gangers en zelfs door: een boek.
Een interviewboek wel te verstaan dat, zoals De Zeeuw zegt, bedoeld is als een kleine geschiedenis van de DDR voor beginners. Vanzelfsprekend komt veel, maar niet alles aan bod dat de Deutsche Demokratische Republik destijds berucht maakte.
Een diplomaat als Jan Atema, indertijd voorzitter van de ‘Niederländische Handelskammer fur die DDR’, vertelt over zijn ontmoeting met Erich Honecker en over het zogenoemde ‘nisjes-leven’ dat de DDR-burgers leefden om uit de buurt van de al controlerende staat en de Stasi te blijven. Een voormalige gevangene als de Chinese Xing-Hu-Ko — beschuldigd van mensensmokkel voorbij de muur — komt aan het woord over eenzame opsluiting in de gevangenis ‘Bautzen II’. En een fellow-traveller als Marius Ernsting vertelt over zijn bezoek als CPN-afgevaardigde, waar hij voor thuis een geschenk mee krijgt: een bronzen beeld van Marx, op schaal 1:3, verpakt in een houten kist.
En dan is er ook nog Cox Habbema, de actrice die in de jaren zeventig Oost Duitsland wat hielp opvrolijken en er speelde in films als ‘Die unverbesserliche Barbara’ en ‘Wie heiratet man einen König’ (een film die aanvankelijk verboden werd omdat het volk zich erin te buiten ging aan een feestmaal). Habbema geeft een inkijkje in de ‘vrije’ cultuur onder acteurs en legt nog maar eens uit hoe de ‘Ausbürgerung’ (het afnemen van het staatsburgerschap) van de protestzanger Rolf Biermann in 1976 leidde tot haar vertrek uit het meest kleinburgerlijke arbeidersparadijs dat het reëel bestaande socialisme heeft voorgebracht.
Kortom: een prettig leesbaar en vooral ook mooi geïllustreerd boek. Met prachtige foto’s, van zowel Friso de Zeeuw, krabbend aan ‘Die Mauer’ in 1989 en van Cox Habbema als Oost Duitse filmster.