Leeuwarder Courant, 28 december 2007
Ostalgie in optima forma
Door Aly Knol
Een uitspraak van de eerste Oost-Duitse leider Walter Ulbricht is typerend voor wat de Deutsche Demokratische Republik, de DDR, voorstelde: “Es muss demokratisch aussehen, auber wir müssen alles in der Hand haben.” Ofwel: het moet er democratisch uitzien, maar we moeten alles in de hand houden. Geen wonder dat in West-Duitsland jarenlang denigrerend werd gesproken over de ‘zogenaamde DDR’, want met democratie had het communistische Oost-Duitsland weinig van doen. Wat niet wil zeggen dat je niet gefascineerd kunt zijn door wat de DDR ooit was. Dat bewijst – uit volslagen onverdachte hoek – Friso de Zeeuw (1952), een onderdirecteur van de Rabobank. Na een eerste bezoek aan Oost-Berlijn in 1985 had het virus hem te pakken. Inmiddels heeft De Zeeuw bij hem thuis in Monnickendam het enige echte DDR-museum van Nederland en beheert hij de schitterend vormgegeven website www.ddr-museum.nl.
Waarom hij geraakt werd door onder meer het overduidelijke absurdisme van de DDR-maatschappij, legt hij nu uit in het boek ‘Fascinatie DDR’. ‘Beziehungen’, persoonlijke relaties, waren alles om in de schaarste-economie iets gedaan te krijgen. Een tandarts ruilde een extra kaakbehandeling tegen een varken aan het spit, een decorbouwer liet voor een paar schouwburgkaartjes zijn auto repareren. Je had ook de zogeheten ‘Bückwaren’, spullen die de winkelier voor speciale klanten achterhield en onder de toonbank bewaarde. Hij moest zich bukken om ze te pakken. In eenentwintig trefwoorden bestrijkt De Zeeuw het hele spectrum van het leven in de DDR, van de communistische partij, de overgeorganiseerde jeugdbeweging en het tegenwoordig hoogst gewilde ‘DDR-design’, tot de vele onderscheidingen voor onder meer volkstuinhouders. Hij behandelt de geheime dienst de Stasi, de val van de Muur en het protserige Palast der Republik, dat werd gesloopt nadat er asbest werd aangetroffen. Een Palast dat in de volksmond Erichs Lampenladen heette, de lampenwinkel van Erich Honecker.
Het boek sluit af met twaalf interviews met onder meer actrice/regisseuse Cox Habbema en dirigent Hartmunt Haenchen en met twee Nederlanders, die vastzaten in de beruchte Bautzen-gevangenis van de DDR. Jarenlang waren die twee naar elkaar op zoek. Het was het DDR-museum van De Zeeuw dat ze eindelijk bijeen bracht. Maar het mooiste van ‘Fascinatie DDR’ – zeker voor degenen die ooit Oost-Duitsland bezochten – zijn misschien wel de schitterende illustraties, gebaseerd op de verzameling van De Zeeuw. Dit is ‘ostalgie’ in optima forma. Heimwee naar wat er (soms) ook goed was aan de DDR, zoals onder meer prachtig verbeeld in de film ‘Good bye Lenin’.