HP De Tijd, 4 januari 2008
Gegrepen door de DDR
Waarin Cox Habbema genoeglijk blijkt te hebben geborreld met de Stasi.
Door Jan Zandbergen
In een buitengewoon drukbezocht Goethe Instituut in Amsterdam waren we aanwezig bij de presentatie van Fascinatie DDR, een uit de hand gelopen hobby van de bouwkundehoogleraar Friso de Zeeuw van de Technische Universiteit Delft. Het eerste exemplaar werd daarbij uitgereikt aan Cox Habbema, die als regisseur en actrice jarenlang in de DDR heeft gewerkt. Zowel het boek als de bijeenkomst was buitengewoon eigenaardig. De Zeeuw deed erg zijn best om in een inleiding uiteen te zetten dat hij geen bewonderaar was van de DDR als politieke staat, en wilde dat illustreren aan de hand van zijn eerste kennismaking met een Oost-Duitse grenswacht. Zijn verhaal was de ervaring van iedereen die weleens een voormalig Oost-blokland probeerde binnen te komen, De Zeeuws beschrijving wekte overduidelijk de ergernis van Habbema, die van de weeromstuit een buitengewoon ingewikkeld standpunt ging innemen. Men moest natuurlijk begrijpen dat Habbema en de haren van het begin af aan de Oost-Duitsers nauwelijks serieus namen. De Hollandse kolonie sprak Duits als Rudi Carrell en maakte nog net geen lange neus naar de autoriteiten, maar dat scheelde kennelijk niet veel. “En die jongens van de Stasi,” zo ging Habbema voort, “die kenden we gewoon bij hun voornaam. Daar dronk je ’s avonds een borrel mee.” De Zeeuw toonde zich verontrust. “U kende hooguit een paar Stasi-agenten, maar u kende ze toch niet allemaal?” Cox moest het toegeven. En het was mevrouw Habbema toch genoegzaam bekend dat je in de DDR ook kon worden aangegeven door collega’s en burgers? Ook dat was Cox bekend. Sterker nog – men had haar na de val van de Muur als een der eersten inzage geboden in haar Stasidossier. Maar Cox had het niet willen lezen. Dat vond ze vervelend voor eventuele kennissen die zich eventueel hadden opgeworpen als verklikker. Was dat nobelheid of klassieke ontkenning? Die vraag werd helaas niet gesteld door NOVA-journaliste Dieuwke van Ooij, die deze middag als gespreksleider fungeerde. Op de foto staat zij rechts van Friso de Zeeuw. Het publiek, waarvan een deel bestond uit voormalige DDR-bewoners, was duidelijk niet gediend van de apologie van Habbema. En toen er op het laatst vragen gesteld mochten worden, bleef de onvermijdelijke dan ook niet uit. “Waarom bleef u al die jaren in de DDR, mevrouw Habbema? Hebt u zich ooit gerealiseerd dat u er als enige uit mocht, en dat de rest moest blijven?” Habbema glimlachte en sprak: “U vertelt me niets nieuws.” En het was tot slot De Zeeuw zelf die met hard nieuws kwam. “In het Oosten werd meer gelachen dan in het Westen.” En daar moesten wij weer om glimlachen.