Dagblad Waterland, 27 december 2007
Interesses kwamen samen tijdens ‘traditioneel dagje Oost-Berlijn’
Veelzijdig beeld van heilstaat DDR
Vele dikke pillen zijn geschreven over het voormalige Oost-Duitsland. Zware kost vaak. Pagina’s grijze tekst en met een beetje geluk hier en daar een illustratie, meestal in zwart-wit. Dat er ook een andere manier is om een verhaal over de DDR te vertellen bewijst Monnickendammer Friso de Zeeuw. Zijn boek ‘Fascinatie DDR’, dat onlangs verscheen, telt een kleine 150 pagina’s, is vlot geschreven, kleurrijk geïllustreerd en biedt bovendien een veelzijdig beeld van de communistische heilstaat.
Dat De Zeeuw mateloos gefascineerd is door de DDR is geen nieuws. Zeven jaar geleden opende hij het enige Nederlandse DDR-museum in een verbouwde garage bij zijn woning in Monnickendam. Samen met zijn vrouw runt hij het nog steeds vol overgave. Een boek is een logische aanvulling daarop en De Zeeuw liep al een paar jaar rond met het idee ervoor. Het zou het verhaal over de DDR nog completer maken, zei hij in augustus van dit jaar.
Sinds 11 december ligt het eindresultaat in de winkel. Het boek bestaat uit drie delen. In het eerste verklaart De Zeeuw zijn fascinatie voor het voormalige Oost-Duitsland. ,,Het begon toen ik in de winter van 1985 samen met een collega voor het eerst Berlijn bezocht”, schrijft hij. ,,We werkten voor de gemeente Amsterdam aan de introductie van stadsdeelbesturen. Sinds 1920 kent Berlijn dat systeem al. (…) Buiten het officiële programma om deden wij het traditionele dagje Oost-Berlijn: een voor mij indringende eerste kennismaking. Ik was geïnteresseerd in geschiedenis en stedenbouw, groeide op in de Koude Oorlog, en nu zág ik dat allemaal zomaar: een stad die heel letterlijk doormidden was gedeeld. (…) Na een uiterst minutieuze grenscontrole kwam ik in een heel andere wereld met de geur van bruinkool en uitlaatgassen van tweetakt Trabantjes. Met als decor een straatbeeld waarmee je een reis terug in de tijd maakte. Mijn interesses, geschiedenis, politieke en stedenbouw kwamen daar allemaal samen.”
Grammofoonplaat
In het tweede deel van het boek beschrijft De Zeeuw de DDR-maatschappij aan de hand van eenentwintig trefwoorden. In korte hoofdstukjes schetst De Zeeuw onder meer ‘de almachtige partij, de SED’, de officiële economie van de staat, maar ook de informele economie van de mensen waarin je ‘s avonds een tandartsbehandeling kon krijgen in ruil voor een grammofoonplaat van de Beatles.
Ook het dagelijkse leven van de Oost-Duitsers wordt beschreven. De film- en televisiecultuur bijvoorbeeld en de manier waarop de mensen vakantie vierden. Verder gaat De Zeeuw in op DDR-architectuur en -design, de Trabant als een gekoesterd en veracht icoon, de geheime dienst Stasi, vrouwen in de DDR en de bouw en de val van de muur.
Vooral aardig is het hoofdstukje over ‘ostalgie’, een term waarmee het verlangen van veel mensen naar de goede dingen uit de DDR. De Zeeuw vertelt een grappig verhaal over het Oost-Duiste verkeerslichtmannetje: ,,Het icoon van DDR-items was en is Ampelmännchen, het opgewekte mannetje dat voetgangersstoplichten in de DDR sierde. Het voornemen van het Berlijnse stadsbestuur om dit figuurtje te vervangen door zijn West-Duitse broertje, leidde tot een kleine volksopstand. Het resultaat is niet alleen dat Ampelmännchen zelfs in West-Berlijn een aantal oversteekplaatsen heeft veroverd, maar ook dat hij is uitgegroeid tot officieus (Oost-)Berlijns logo.”
Weemoed
Ostalgie klinkt ook door in het derde deel van ‘Fascinatie DDR’. Dat bestaat uit twaalf interviews met voormalig Oost-Duitsers die in Nederland hebben gewoond of gewerkt en Nederlanders, die langere tijd in de DDR hebben gewoond. Eén van de geïnterviewden is Silvia de Jong-Tiethöhl, die met een zekere weemoed terugkijkt op haar jeugd. ,,Ik heb geen slechte herinneringen aan mijn leven in de voormalige DDR”, zo begint ze haar verhaal. ,,Ik had een fijne jeugd in een dorpje met 1000 inwoners in Mecklenburg-Vorpommern.”
Even later vertelt ze: ,,Na de Wende verdwenen veel sociale voorzieningen. dat maakte de mensen onzeker. De prijzen voor kinderkleding vlogen omhoog. In de voormalige DDR kregen kinderkleding, speelgoed en leermiddelen een hoge subsidie.” Ook schetst ze dat ze het na de val van de muur miste om voor de kerstdagen in de rij te staan voor de winkels. Het wachten was voor haar niet alleen een onontkoombare ergernis, maar het was ook een traditie die ze koesterde.
Behalve met Silvia de Jong staan in het boek verhalen van onder anderen actrice/regisseuse Cox Habbema, Jan Boeles, één van de eerste Nederlandse diplomaten die zich in de DDR vestigden, Hartmut Haenchen, van 1986 tot 2002 chef-dirigent van het Nederlands Philharmonisch Orkest en het Nederlands Kamerorkest, en Bertus Beugel, een Nederlandse kok die naar Berlijn trok om er te gaan werken, maar gevangen werd genomen en werd opgesloten in een gevangenis van de Stasi.
‘Fascinatie DDR’, gebonden, 148 pagina’s, ligt in de winkel voor euro 29,90. ISBN: 978-90-75717-70-9. Voor meer info over het DDR-museum van Friso de Zeeuw: www.ddr-museum.nl. Op die site staat ook informatie over hoe het boek kan worden besteld.